احتمالاً نام شرکت دانش بنیان (Knowledge Enterprise یا Knowledge-based Companies) را شنیده‌اید. شرکت‌هایی که با فعالیت خود ارتقای دانش و توسعه فناوری را پدید می‌آورند. این شرکت‌ها از طرح‌های حمایتی برخوردار می‌شوند و با فعالیت‌های تجاری خود به سود می‌رسند. در این نوشتار قصد داریم نگاهی به این نوع شرکت‌ها بیاندازیم و از انواع شرکت دانش بنیان ، حوزه کاری، مزایا، حمایت‌ها و چگونگی تشکیل آن‌ها آگاه شویم.

شرکت دانش‌ بنیان چیست؟

شرکت‌های دانش‌ بنیان، شرکت‌هایی هستند که عنصر علم و دانش، بخش جدایی‌ناپذیر آنها محسوب می‌شود. به بیان دیگر، برخلاف بسیاری از شرکت‌های تجاری، شرکت‌های دانش بنیان می‌توانند هیچ‌گونه مال قابل لمس و مادی نظیر زمین، ماشین آلات و دستگاه‌ها و تجهیزات تولید نداشته باشند و صرفاً با ترکیب دانش، فناوری و تخصص‌های علمی و پژوهشی، فعالیت کنند. ماهیت علمی و دانش محور این شرکت‌ها موجب شده است که قشر دانشگاهی و پژوهشگر، مانند اساتید دانشگاه و اعضای هیئت علمی، نقش بسیار مهمی در آن‌ها ایفا کنند.

کارکرد شرکت دانش‌ بنیان چیست؟

این شرکت‌ها به نوعی در نقش واسطه میان ایده‌های تجاری و تولید و ارتقای فناوری هستند. یعنی در این گونه شرکت‌ها، ایده‌های نو و قابل پیاده‌سازی علمی توسط پژوهشگران و قشر علمی و دانشگاهی، در مسیر تبدیل به فناوری‌های کاربردی و سطح بالا به کار گرفته می‌شوند. به دلیل آنکه ذکر شد دارایی‌های این شرکت‌ها از نوع معنوی، فکری و غیرملموس هستند، همواره از بزرگ‌ترین دغدغه‌های این شرکت‌ها، حفاظت از دارایی‌های فکری خود و حفظ حقوق مالکیت معنوی است که این امر ضرورت کار دقیق کارشناسی و حقوقی در حوزه مالکیت فکری را ایجاب می‌کند.

هدف شرکت‌ دانش‌ بنیان چیست؟

واضح است که شرکت‌های دانش‌ بنیان به مانند سایر شرکت‌ها، دغدغه‌های مالی، تجاری و هدف ثروت‌آفرینی هم دارند، اما شرکت‌های دانش‌ بنیان تلاش می‌کنند تا از طریق توسعه علمی-پژوهشی و ارتقای فناوری‌های پیچیده و کارآمد تولید ثروت کنند که این موضوع، تفاوت اصلی آنها با سایر شرکت‌های تجاری است.

به طور مثال این شرکت‌ها با هدف تجاری‌سازی و سودآوری برای واحدهای علمی و پژوهشی مثل دانشگاه‌ها تشکیل شده‌اند و فعالیت‌های علمی و فنی انجام می‌دهند تا با تجاری‌سازی نتایج تحقیقات و ایده‌های خود، هم این واحدهای علمی و کارکنان آنها از لحاظ مالی بهره‌مند شوند و هم بتوانند خدمات کارآمدی در حوزه‌های مختلف از طریق ساخت و تولید اختراعات و خدمات نوآورانه برای جامعه به همراه داشته باشند.

زمینه‌های فعالیت شرکت دانش‌ بنیان چیست؟

حیطه عملکرد شرکت های دانش بنیان به طور کلی می‌تواند شامل انجام تحقیقات علمی و کاربردی، ارائه خدمات تخصصی و مشاوره‌ای در حوزه‌های فنی و تخصصی، تولید محصولات با فناوری نوین و سطح بالا (توسعه فناوری)، ایفای نقش نظارتی بر تحقیقات پژوهشی، اجرایی و مشاوره‌ای باشد.
عمده حوزه‌های تخصصی فعالیت این شرکت‌ها عبارت هستند از:

• فناوری‌های زیستی در حوزه پزشکی
• پژوهش‌های زیست محیطی، غذایی، کشاورزی و دامی
• بهره‌مندی از فناوری‌های نانو و تولید محصولات کاربردی بر پایه این فناوری
• حوزه مواد پیشرفته پلیمر
• فعالیت‌های مربوط به مخابرات
• فعالیت‌های مربوط به برق قدرت
• فعالیت‌های مربوط به سخت‌افزارهای رایانه‌ای
• حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات
• تولید نرم‌افزارهای رایانه‌ای کاربردی
• تجهیزات پیشرفته نفت و گاز و پالایش
• پژوهش در حیطه انرژی‌های نوین و تجدیدپذیر (مانند انرژی هسته‌ای یا انرژی خورشیدی)
• تولید داروهای پیشرفته، وسایل و ملزومات پزشکی
• ساخت فناوری‌های پیشرفته هوافضایی مانند تولید پهپادها و ماهواره‌ها.